Gameluaren sudurra

Animalia askok, arnas azaleretatik galtzen dute ur gehiena (horixe gertatzen zitzaion kanguru arratoiari, esaterako). Gameluek, baina, oso gutxi galtzen dute hortik, biriketan lurruntzen den uraren zati handi bat, arnas aparatuaren goi bideetan eta sudurrean berreskuratzen baitute. Botatzen duten airearen hezetasun erlatiboa %50ra izatera hel daiteke. Sudurraren ohiko jariakinak eta epitelio-zelula hilak lehortu egiten dira eta [...]

Dromedarioaren legendazko ur-biltegia

Plinio Zaharrak, bere Naturalis Historia liburuaren VIII liburukian honakoa zioen:  “Egarria jasaten dute, bai eta lau egunetan zehar ere, eta edateko aukerarik dagoenean, iraganagatik eta geroagatik betetzen dira urez; hori bai, ostiko eginez ura uhertu ondoren, bestela ez baitute urik edan nahi.” Plinio Zaharraren eta, seguru asko, bere garaikideen ustetan, dromedarioek ur biltegi bat baitzuten [...]

Itsastxorien gatz-guruinak (edo Smichdt-Nielsen fisiologo handiaren inoizko aurkikuntzarik azkarrena).

Behin baino gehiagotan aritu izan gara blog honetan itsastarrak diren animaliek ingurune “gazi” baten bizitzeko garatu dituzten moldapenei buruz. Ornogabe itsastarrek oreka osmotikoan daude itsas urarekin, hau da, euren fluidoen kontzentrazio osmotikoa eta ingurunekoa berdinak dira eta beraz ez dute aparteko arazorik; itsastarrak diren ornodunek ordea, eta nolabait euren jatorri gezaren ondorioz, bere odola baino [...]

Arratoi gizena

Psammomys obesus du izen zientifikoa. Halako izen espezifikoa! Baina, dirudienez, ondo merezita du, arrak batez ere. Afrikako ipar-ekialdean eta ekialde hurbilean bizi da, hau da, Algeriatik ekialdera eta Itsaso Gorriko bi kostaldeetatik hurbilen  dauden herrietan. Izatez, ez da arratoia, jerboa baizik, eta oso ezaguna biomedikuntzaren zenbait esparrutan.

Basamortuetan bizi da, landare gutxi eta ur gutxiago dauden [...]

Ura hartzen dutela... nondik esan duzu?

Lehorreko anfibio gehienek ez dute urik edaten. Edo hobeto esan, ez dute ahotik edaten. Ura behar dute, noski, baina larruazaletik hartzen dute. Anfibioen larruazala oso iragazkorra da; horri esker, oso erraz igaroten da ura larruazalaren alde batetik bestera, uraren mugimenduaren norantza edozein dela ere. Horrek baditu bere aurkakoak, noski, eta horiei buruz behin baino gehiagotan [...]

Bizirik iraun urik edan gabe

Ipar amerikako hegomendebaldeko basamortuetan bizi diren kanguru arratoiak (Dypodomys generokoak) asteetan eta hilabeteetan egon daitezke urik edan gabe. Hori bai, hazi eta landare lehorrak jaten dituzte euren metabolismoa asetzeko beharrezkoa den energia lortzeko.
Kanguru arratoiak deritze euren aurreko hankak oso oso laburrak baitira, eta atzeko hanka bereziki luzeekin jauziak eginez mugitzen direlako, kanguruen antzera. Animalia txikiak [...]

Water, water, everywhere. Nor any drop to drink.

Hauek dira S. M. Coleridge poetak idatzitako ospe handiko “The Rime of the Ancient Mariner” poematik ateratako hitzak. Aspalditik dakite marinelek itsas ura edatea urik ez edatea baino kaltegarriagoa dela.
Zenbait animaliek badute itsas ura bezain gazia den likidoetatik ur purua ateratzeko modua. Hori soilik egin dezakete ur gaziak dituen gatzak kanporatzen irentsitakoa baino ur kantitate [...]

Eta itsas sugeek, ura edaten dute?

Aurreko sarrera batean galdetu genuen ea izurdeek ura edaten duten ala ez eta bukaeran esan genuen gauzak ez zeudela oso argi. Itsas sugeek antzeko arazoari egin behar diote aurre, noski, euren barne medioa baino kontzentrazio osmotiko garaiagokoa baita itsasoko ura. Itsas sugeak deshidratatzeko arriskuan daude, egon ere, gorputzetik kanpora irteteko joera baitu urak.
Kobrak, manbak eta [...]

Izokinaren lan astunak

Aurreko sarrera batean arrain katadromo eta anadromoei buruz aritu ginen. Espezie anadromo batez, izokinaz, arituko gara oraingo honetan. Anadromoa izanik, harreman konplexua eta aldakorra du izokinak ingurumenaren kontzentrazio osmotikoarekin. Aurreko beste bi sarreretan azaldu ditugu ur gezetako arrainek (“Mira cómo beben…”) eta itsas arrainek (“Itsasoan urak handi…”) dituzten arazoak urarekin eta gatzekin. Izokinak arazo berberak [...]

Ur ontzia den igela

Anfibioen larruazala iragazkorra da oso. Izan ere, iragazkortasun handi horri esker larruazalak garrantzi handia du anfibio askoren arnas elkartrukeetan. Baina, era berean, lehorrean ur asko galtzen dute azalean zehar, urarekiko iragazkorra baita larruazal hori. Azken batean, eta beste atal batean esan dugun bezala, orokorrak izaten dira iragazkortasunak; hau da, gasekiko iragazkorra den zerbait, urarekiko iragazkorra [...]